Janusz Opiłka
Polski Komitet Normalizacyjny
Zespół Budownictwa

            Polska normalizacja funkcjonuje w oparciu o ustawę o normalizacji z 12 września 2002 r. (Dziennik  Ustaw nr 169 z 2002 roku, poz. 1386), która zaczęła obowiązywać od 1 stycznia 2003. r. Ustawa w pełni zharmonizowała polski system normalizacyjny z systemem europejskim, co  pozwoliło uzyskać od 1 stycznia 2004 roku Polsce (Polskiemu Komitetowi Normalizacyjnemu) członkostwo w europejskich organizacjach normalizacyjnych CEN i CENELEC.

Fakt ten otworzył nową drogę dla polskiej gospodarki, zwłaszcza dla przemysłu, który już od bez mała czterech lat może czynnie uczestniczyć w tworzeniu Norm Europejskich, które zatwierdzone w Europie, po niedługim czasie stają się Polskimi Normami. Dotychczasowe doświadczenie wskazuje, że jeżeli chcemy w pełni korzystać z dobrodziejstw normalizacji europejskiej, musimy jeszcze aktywniej włączyć się w jej współtworzenie zarówno na poziomie krajowym, jak i europejskim. Uczestnictwo w pracach Komitetów Technicznych PKN oraz w wielu przypadkach bierny udział w ankiecie projektów norm europejskich, nie jest już wystarczający. Po czterech latach członkostwa powinniśmy w większym zakresie czynnie uczestniczyć w tworzeniu projektów Norm Europejskich, poprzez bezpośrednie uczestnictwo polskich ekspertów w pracach Komitetów Technicznych CEN i CENELEC. Nic już obecnie nie stoi na przeszkodzie, aby przedstawiciele naszego przemysłu byli współautorami Norm Europejskich. Takie współautorstwo daje największą możliwość wpływania na merytoryczną zawartość projektów Norm Europejskich, które są traktowane również jako projekty przyszłych Polskich Norm, bo przecież prEN = prPN-prEN a po zatwierdzeniu PN = PN-EN.

Wraz z harmonizacją polskiego systemu normalizacyjnego z systemem europejskim zmienił się w sposób zasadniczy, wynikający z ustawy o normalizacji, status Polskich Norm:

• Polskie Normy nie są już przepisami prawnymi – nie są  ustanawiane, lecz zatwierdzane (art. 5, ust. 1).  Praktycznie  robi to prezes w imieniu  PKN (art. 15, ust. 2). Pojęcie ustanawiania dotyczyło okresu, kiedy Polskie Normy po ich ustanowieniu przez krajową jednostkę normalizacyjną, stawały się przepisami polskiego prawa.
•  Polska Norma jest  wprowadzeniem Normy Europejskiej lub   Normy Międzynarodowej. Wprowadzenie to może nastąpić również w języku oryginału (proces uznawania Norm Europejskich za Polskie Normy) (art. 6, ust. 2).
• Stosowanie Polskich Norm jest dobrowolne (art. 5, ust. 3). Ministrowie nie mają możliwości wprowadzenia w drodze rozporządzeń obowiązku stosowania (w całości lub części) określonych Polskich Norm (wcześniej funkcjonowały tzw. „Wykazy norm obligatoryjnych”).
• Polskie Normy mogą być powoływane w przepisach prawnych, po ich opublikowaniu (wprowadzenie metodą tłumaczenia) w języku polskim

(art. 5, ust. 4).

Mimo iż od zasadniczych zmian w polskim systemie normalizacyjnym upłynęło prawie 15 lat (już poprzednia ustawa o normalizacji z 3 kwietnia 1993 r. wprowadziła dobrowolny status Polskich Norm), postrzeganie Polskich Norm jako obowiązujących przepisów polskiego prawa jest zjawiskiem dość powszechnym, a pytania o „aktualnie obowiązujące  Polskie Normy” nie są odosobnione. Wydaje się, że główną przyczyną niewłaściwego rozumienia dobrowolności Polskich Norm był wpływ okresu kilku powojennych dziesięcioleci planowej gospodarki socjalistycznej Polski, kiedy to normy jako przepisy prawne były „lekarstwem” na wszystkie problemy przemysłu: poprawę jakości i wydajności produkcji, bezpieczeństwo konstrukcji, zużycie materiałów itp. Mamy tego przykład w Zespole Budownictwa niemalże codziennie, bo i stosowanie norm w budownictwie jest praktyką życia codziennego polskiego budownictwa. Pocieszający jest jednak fakt, że świadomość normalizacyjna środowiska budowlanego znacznie odbiega na plus od ogólnego standardu w tym zakresie.
Wykorzystywanie Polskich Norm przez budownictwo było i jest tak powszechne, że często trudno zrozumieć i pogodzić się z ich dobrowolnym statusem, nawet ludziom zaangażowanych w działalność normalizacyjną.
Z głównych zastosowań norm w budownictwie można wyodrębnić trzy grupy:

• praktyka projektowa,
• proces deklarowania zgodności wprowadzanych na rynek wyrobów budowlanych,
• techniczne uszczegółowienie umów dwustronnych, np. w przypadkach wykonawstwa i odbioru inwestycji.

                                                           Praktyka projektowa
 

Polskie przepisy budowlane w  okresie poprzedzającym przystąpienie naszego kraju do Unii Europejskiej zostały zharmonizowane z przepisami europejskimi, a właściwie z podstawowym przepisem w tym zakresie, czyli Dyrektywą (nowego podejścia) Rady Wspólnot Europejskich w sprawie zbliżenia ustaw i aktów wykonawczych Państw Członkowskich dotyczących wyrobów budowlanych w skrócie nazywaną: Dyrektywa 89/106/EWG Wyroby budowlane.
Dyrektywa na wstępie stwierdza:
„Państwa członkowskie ponoszą odpowiedzialność za zapewnienie, aby obiekty budowlane i inżynierskie na ich terytorium były projektowane i wykonane w sposób, który nie zagraża bezpieczeństwu ludzi, zwierząt domowych i mienia, uwzględniając przy tym - w interesie dobra ogólnego – inne wymagania podstawowe”.
Wymaganiami podstawowymi według dyrektywy są:

• bezpieczeństwo konstrukcji,
• bezpieczeństwo pożarowe,
• higiena, zdrowie i środowisko,
• bezpieczeństwo użytkowania,
• ochrona przed hałasem,
• oszczędność energii i izolacyjność termiczna.

Wdrożeniem dyrektywy zakresie projektowania i wykonawstwa obiektów budowlanych w Polsce jest ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. prawo budowlane (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118), oraz przepis wykonawczy do tej ustawy: rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2002 r. Nr 75, poz. 690 z późniejszymi zmianami),które w dziale V, § 204, ust. 1 powiada:
„Konstrukcja  budynku powinna spełniać warunki zapewniające nie przekroczenie stanów granicznych nośności oraz stanów granicznych przydatności do użytkowania w żadnym z jego elementów i w całej konstrukcji.”
oraz ust. 4:
„Warunki bezpieczeństwa konstrukcji, o których mowa w ust. 1, uznaje się za spełnione, jeżeli konstrukcja ta odpowiada Polskim Normom dotyczącym projektowania i obliczania konstrukcji.”
Te fragmenty rozporządzenia wyraźnie wskazują na fakt domniemania spełnienia wymagań podstawowych w procesie projektowania konstrukcji budowlanych z wykorzystaniem dobrowolnych Polskich Norm.

                                   Wprowadzanie na rynek wyrobów budowlanych

 W tym zakresie obowiązuje w naszym kraju ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych (Dz. U. z 2004 r. Nr 92, poz. 6099), która między innymi w art. 5.1 odnosi się do norm zharmonizowanych, i powiada - „Wyrób budowlany nadaje się do stosowania przy wykonywaniu robót budowlanych, jeżeli jest oznakowany CE, co oznacza, że dokonano oceny jego zgodności z normą zharmonizowaną albo europejską aprobatą techniczną bądź krajowa specyfikacją techniczną państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego, uznaną przez Komisję Europejską za zgodną z wymaganiami podstawowymi…” oraz w art. 8.1, kiedy mówi o możliwości oznakowania wyrobu budowlanego również znakiem „B” – „Oznakowanie wyrobu budowlanego znakiem budowlanym jest dopuszczalne…. , jeżeli producent, mający swoją siedzibę na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, dokonał oceny zgodności i wydał na swoją odpowiedzialność, krajową deklaracje zgodności z Polską Normą wyrobu albo aprobatą techniczną. Ocena zgodności obejmuje właściwości użytkowe wyrobu budowlanego, odpowiednio do jego przeznaczenia, mające wpływ na spełnienie przez obiekt budowlany wymagań podstawowych…” , oraz przepisy wykonawcze do tej ustawy, które precyzują zasady wprowadzania na rynek krajowy i europejski (oznakowanie CE) lub tylko krajowy (oznakowanie B) wyrobów budowlanych:
Jak wynika z ustawy w obu wymienionych wyżej przypadkach  wprowadzania na rynek wyrobów budowlanych, producent może ale nie musi odwołać się do  dobrowolnej Polskiej Normy (nie mającej statusu normy wycofanej). Ma teoretycznie inny dokument odniesienia (krajowa lub europejska aprobata techniczna) przy deklarowaniu zgodności. Jednakże jest to teoretyczne rozważanie, bo jaki jest sens opracowywania aprobaty , kiedy mamy do dyspozycji gotowe aktualne normy wyrobu.

                                                           Zawieranie umów

 Przywołanie w cywilno-prawnej umowie dwustronnej Polskiej Normy (może to być również norma wycofana, lecz akceptowana z jakichś powodów przez obie, zawierające umowę strony, mające pełną świadomość co do aktualności normy) precyzującej techniczne parametry realizacji i odbioru tego przedsięwzięcia, upraszcza i konkretyzuje fragmenty umowy. Oczywiście bez powołania się na normę można również napisać i zawrzeć umowę, ale zdajemy sobie sprawę ile trzeba włożyć wysiłku, aby znalazły się w niej  wszystkie parametry i wymagania i aby nie było możliwości do ich podważenia przez którąś z umawiających się stron.

Reasumując i odpowiadając na postawione w tytule pytanie, oraz przytoczone w treści niniejszego artykułu przykłady zastosowań Polskich Norm:  jest jedyna rozsądna odpowiedź – TAK, NALEŻY STOSOWAĆ DOBROWOLNE POLSKIE NORMY W BUDOWNICTWIE. Takie podejście do tych dokumentów zasadniczo ułatwia życie inwestorom i projektantom konstrukcji budowlanych, a producentom wyrobów budowlanych otwiera i ułatwia życie na krajowym i europejskim rynku zbytu.